Langer thuis wonen als je ouder wordt: waar begin je?
Begin niet met een aanvraag, maar met je huis en een gesprek. Kijk kamer voor kamer wat lastig wordt, bespreek dat met je partner of kinderen, en bel dan pas: het Wmo-loket voor het huis, de wijkverpleegkundige voor zorg aan je lichaam.
Thuis blijven wonen is de gewone gang van zaken
Van de 75-plussers woont 92% zelfstandig, en van de 90-plussers ongeveer twee derde. Dat staat op de site van de Rijksoverheid. Thuis blijven is dus niet de uitzondering, maar wat de meeste mensen doen.
Het begint zelden met één groot moment. Meestal zijn het kleine dingen die zich opstapelen:
- de trap wordt zwaarder, vooral met iets in je handen;
- het opstapje in de douche of de badrand voelt onzeker;
- opstaan van een laag toilet kost moeite;
- ‘s nachts naar de wc in het donker;
- een drempel of een los kleed waar je net over struikelt.
Bijna de helft van de valpartijen waarvoor 65-plussers in 2024 op de spoedeisende hulp kwamen, gebeurde in en om het huis: 46%, volgens VeiligheidNL. Daar valt dus ook het meest te winnen, en vaak met kleine dingen.
De vijf stappen op een rij
| Stap | Wat je doet | Wie je erbij haalt | Wat het kost (2026) |
|---|---|---|---|
| 1. Huis doorlopen | Per kamer opschrijven wat lastig is | Niemand nodig; eventueel een ergotherapeut | Kleine dingen betaal je zelf; ergotherapie valt onder het eigen risico van € 385 |
| 2. Erover praten | Eerst thuis, daarna het gesprek met de gemeente | Partner, kinderen, een cliëntondersteuner | Cliëntondersteuning is gratis |
| 3. Weten wie betaalt | Per probleem nagaan: zelf, zorgverzekeraar, gemeente of Wlz | Je zorgverzekeraar of gemeente | Wmo: hoogstens € 21,80 per maand |
| 4. De juiste persoon bellen | Wmo-loket, wijkverpleegkundige, huisarts of ergotherapeut | Hangt af van het probleem | Huisarts en wijkverpleging: geen eigen risico |
| 5. Blijven of verhuizen | Nagaan of het huis op lange termijn nog past | Gemeente, woningcorporatie, eventueel de bank | Verhuisvergoeding en Blijverslening verschillen per gemeente |
Stap 1: loop het huis door
Kort: loop met pen en papier door je huis, van voordeur tot slaapkamer, en schrijf op waar je je vasthoudt, twijfelt of iets vermijdt. Veel is met kleine dingen op te lossen.
Doe het op een gewone dag, niet op je beste. Kijk naar wat je al doet zonder het te merken: een hand aan de muur bij de trap, de douche overslaan omdat het opstapje lastig is, ‘s nachts op de tast naar de wc. Dat zijn precies de plekken waar iets kan veranderen.
Thuisarts.nl (van de huisartsen) noemt een aantal dingen die je vaak zelf of met een klusser kunt regelen:
- losse kleden en matjes weg, snoeren van de vloer;
- drempels laten verlagen of weghalen;
- een antislipmat in de badkamer en extra beugels in de badkamer en naast het toilet;
- ‘s nachts licht op de route naar het toilet;
- de trap goed verlicht en leeg, de loper goed vast, eventueel antislipstrips op de treden;
- stevige, platte schoenen in huis;
- een leesbril of multifocale bril af als je loopt.
Ook medicijnen spelen mee. Plaspillen, bloeddrukmiddelen, antidepressiva, blaasmiddelen en slaappillen vergroten het risico om te vallen, ook volgens Thuisarts.nl. Gebruik je die, vraag dan je huisarts of apotheker of het nog zo moet. Stop er niet zelf mee.
Wil je het huis per kamer doorlopen, met bij elke kamer wat helpt? Daarvoor is er Veilig thuis: loop je huis kamer voor kamer door.
Stap 2: praat erover, ook met de kinderen
Kort: praat eerst thuis over wat lastig wordt en wat je belangrijk vindt. Pas daarna het gesprek met de gemeente, het zogeheten keukentafelgesprek. Een gratis cliëntondersteuner kan je daarbij helpen.
Veel ouderen stellen dit gesprek uit, omdat het voelt als toegeven. Toch helpt het om het vroeg te voeren, als er nog niets dringend is. Je kunt dan rustig nadenken over wat je wilt: in dit huis blijven, hulp in huis of niet, wie je mag helpen.
Met de kinderen erbij is het handig om ook te bespreken wat zij kunnen en willen doen. Dat is niet alleen prettig, het is ook praktisch. De gemeente kijkt namelijk eerst wat je zelf kunt, wat huisgenoten gewoonlijk doen, wat mantelzorg en je netwerk kunnen, en welke algemene voorzieningen er zijn. Pas als dat niet genoeg is, komt hulp op maat van de gemeente in beeld. Zo staat het in de Wmo 2015 (artikel 2.3.5).
Over het gesprek met de gemeente zelf:
- Na je melding moet de gemeente het onderzoek zo snel mogelijk doen, en uiterlijk binnen zes weken.
- Binnen zeven dagen na de melding mag je een eigen plan indienen, waarin je opschrijft wat je nodig hebt.
- De gemeente moet je wijzen op gratis cliëntondersteuning: iemand die niet voor de gemeente beslist, maar met jou meedenkt en meegaat naar het gesprek.
Hoe je dat gesprek voorbereidt, staat in Het keukentafelgesprek voorbereiden: wat vind je belangrijk?.
Stap 3: weet wie wat betaalt
Kort: er zijn vier betalers. Eenvoudige spullen betaal je meestal zelf. De zorgverzekeraar betaalt wijkverpleging en hulpmiddelen voor korte tijd. De gemeente betaalt aanpassingen in huis via de Wmo. De Wlz is er voor wie blijvend zorg nodig heeft, met dag en nacht iemand in de buurt.
| Wie betaalt | Waarvoor meestal | Wat je zelf betaalt in 2026 | Waar je het regelt |
|---|---|---|---|
| Zelf | Eenvoudige dingen die iedereen kan kopen, zoals een losse douchekruk, een rollator, wandbeugels en kleine drempelhulpjes | De volle prijs | Winkel of thuiszorgwinkel |
| Zorgverzekeraar | Wijkverpleging; hulpmiddelen die je kort of onzeker lang nodig hebt (vaak in bruikleen); ergotherapie tot 10 uur per jaar | Wijkverpleging: niets. Ergotherapie: eigen risico van € 385 | Wijkverpleegkundige, thuiszorgwinkel, ergotherapeut |
| Gemeente (Wmo) | Aanpassingen in huis, zoals een traplift of elektrische deuropener; hulpmiddelen voor langer gebruik, zoals een scootmobiel | Hoogstens € 21,80 per maand | Wmo-loket of sociaal wijkteam |
| Wlz | Blijvend zorg nodig, de rest van je leven, met dag en nacht iemand in de buurt | Thuis per maand € 30,40 tot € 933,60 (modulair pakket) of € 212,60 tot € 1.115,80 (volledig pakket) | CIZ |
Een paar dingen om bij deze tabel te weten:
- Zelf betalen verschilt per gemeente. Den Haag noemt bijvoorbeeld een eenvoudige losse douche- of toiletstoel, een rollator, wandbeugels en kleine drempelhulpjes als dingen die je zelf koopt of leent. Een andere gemeente kan andere grenzen trekken.
- De € 21,80 per maand is het abonnementstarief van de Wmo in 2026, volgens Rijksoverheid en het CAK. Het geldt voor de meeste Wmo-ondersteuning, ongeacht je inkomen of vermogen. Wat er daarna mogelijk verandert, staat in Eigen bijdrage Wmo 2026.
- Het eigen risico is € 385 in 2026 en € 400 vanaf 2027 (Rijksoverheid). Voor de huisarts en voor wijkverpleging betaal je geen eigen risico.
- De Wlz-bijdrage berekent het CAK op basis van inkomen en vermogen van twee jaar eerder. Voor 2026 is dat 2024. Heb je een partner, dan telt het gezamenlijke inkomen en vermogen.
- Ook met een Wlz-indicatie regel je een aanpassing aan je huis via de gemeente, als je thuis woont (Rijksoverheid).
Dit is de hoofdregel. Wat er in jouw geval betaald wordt, hangt af van je gemeente en je zorgverzekeraar. Vraag het na voordat je iets koopt. Per kamer uitgewerkt staat het in Wie betaalt wat in huis?.
Stap 4: wie je belt
Kort: voor het huis bel je de gemeente, voor zorg aan je lichaam de wijkverpleegkundige, voor medicijnen en klachten de huisarts. Een ergotherapeut kijkt hoe je dagelijkse dingen doet en wat daarbij helpt.
| Wie | Waarvoor | Verwijzing nodig? | Wat het kost (2026) |
|---|---|---|---|
| Wmo-loket of sociaal wijkteam | Aanpassingen in huis (traplift, elektrische deuropener), hulpmiddelen voor langer gebruik, ondersteuning thuis | Nee, je meldt je zelf | Als je iets krijgt: hoogstens € 21,80 per maand |
| Wijkverpleegkundige | Hulp bij aankleden, douchen, naar het toilet gaan, wondverzorging, medicijnen klaarzetten of geven | Nee | Geen eigen risico, geen eigen bijdrage |
| Huisarts | Klachten, medicijnen die het vallen beïnvloeden, tijdelijke verpleging regelen | Nee | Geen eigen risico |
| Ergotherapeut | Meekijken hoe je dingen in huis doet en welk hulpmiddel past | Vraag het na bij je verzekeraar | Tot 10 uur per jaar uit de basisverzekering; het eigen risico geldt |
| Cliëntondersteuner | Meedenken en meegaan naar het gesprek met gemeente of CIZ | Nee | Gratis |
| CIZ | Aanvraag Wlz, als je blijvend zorg nodig hebt en er dag en nacht iemand in de buurt moet zijn | Nee; eerst de Wlz-check | Daarna een eigen bijdrage via het CAK |
De wijkverpleegkundige bepaalt samen met jou welke zorg nodig is (Rijksoverheid). Je hoeft dus niet eerst langs de huisarts.
Hoe een melding bij de gemeente precies gaat, met wat je zegt en wat je bewaart, staat in Wmo aanvragen voor je ouders: de route stap voor stap. Over de traplift apart: Traplift: wie betaalt, wat kost het en wat doe je bij een afwijzing?. Over douche en toilet: Badkamer en toilet aanpassen.
Stap 5: blijven of verhuizen
Kort: de vraag is niet alleen of je huis nu nog gaat, maar ook over vijf jaar. Kun je beneden slapen, douchen en naar het toilet, dan is blijven vaak goed te doen. Is aanpassen erg duur, dan biedt de gemeente soms een verhuisvergoeding.
Een handige toets is de omschrijving van een nultredenwoning. De overheid (ministerie van BZK) gebruikt deze conceptdefinitie: de woning is bereikbaar zonder trap, en keuken, badkamer, toilet en minstens één slaapkamer liggen zonder trap (CBS, 2026). Kan jouw huis zo worden ingericht, bijvoorbeeld met een bed beneden of een traplift, dan is blijven vaak een reële keuze.
Wat er speelt als je twijfelt:
- Verhuisvergoeding. Sommige gemeenten geven geen vergoeding voor een aanpassing, maar wel voor een verhuizing, bijvoorbeeld als de aanpassing erg veel kost (Rijksoverheid). Of dat bij jou zo is, verschilt per gemeente.
- Blijverslening. Wil je je huis aanpassen om te blijven, dan bestaat in sommige gemeenten en provincies de Blijverslening van SVn. Die is bedoeld voor bijvoorbeeld traploos wonen, beugels in de badkamer of een slaapkamer beneden. Er is een persoonlijke variant zonder onderpand (hoogstens 10 jaar, geen notaris) en een hypothecaire variant (hoogstens 20 jaar, met notaris). Huurders kunnen alleen de persoonlijke variant krijgen. De gemeente of provincie bepaalt of de lening er is, voor welke maatregelen, hoeveel en tegen welke rente.
- Andere woonvormen. Naast een gewone gelijkvloerse woning bestaan geclusterde woonvormen: minstens 12 woningen, een ontmoetingsruimte en minstens de helft 55-plussers. Het kabinet wil tot en met 2030 minstens 290.000 woningen voor ouderen erbij, waarvan 170.000 nultredenwoningen en 80.000 in geclusterde woonvormen (Volkshuisvesting Nederland).
- De vraag groeit. Het CBS verwacht 3,8 miljoen 65-plussers in 2026 en 4,2 miljoen in 2030. Wie verhuizen overweegt, kan het best op tijd kijken wat er in de buurt is, bij woningcorporatie of woonvorm.
Voor kinderen: wat je wel en niet voor je ouders hoeft te regelen
Kort: je hoeft niet alles zelf te doen. Je kunt meedenken, een melding helpen doen en meegaan naar gesprekken. Voor jezelf als mantelzorger kun je bij de gemeente ook hulp vragen.
Je staat er niet alleen voor. In 2022 gaven 605.000 mensen mantelzorg aan een ouder van 80 jaar of ouder, volgens het CBS. Van hen voelden 110.000 zich zwaar belast.
Wat je als kind kunt doen:
- samen met je ouder het huis doorlopen (stap 1) en opschrijven wat je ziet;
- de melding bij de gemeente helpen doen en meegaan naar het gesprek;
- bij een Wlz-aanvraag de Wlz-check invullen; een familielid mag dat, met een machtiging (CIZ);
- vragen om een gratis cliëntondersteuner, als het je boven het hoofd groeit.
Wat je niet hoeft:
- Zelf de zorg aan het lichaam overnemen. Wassen, aankleden, wondverzorging en medicijnen zijn taken van de wijkverpleegkundige, zonder verwijzing en zonder eigen bijdrage.
- Alles alleen dragen. De gemeente is ook verantwoordelijk voor ondersteuning van mantelzorgers, en je mag daar zelf om vragen. Respijtzorg betekent dat iemand de zorg tijdelijk van je overneemt, bijvoorbeeld een dagdeel per week of tijdens je vakantie. Tijdelijke verpleging loopt via de huisarts of wijkverpleegkundige, andere respijtzorg via de gemeente of een mantelzorgorganisatie. Ook is er een Mantelzorglijn om mee te praten (Rijksoverheid).
Zeg in het gesprek met de gemeente eerlijk hoeveel tijd je hebt. Wat jij niet kunt doen, moet ergens anders vandaan komen, en dat bespreek je juist daar.
Waar je op moet letten
Kort: of je iets tijdelijk of blijvend nodig hebt, bepaalt vaak wie betaalt. En veel regels verschillen per gemeente.
Tijdelijk of blijvend. Na een operatie of een val heb je een douchestoel of rolstoel misschien maar een paar maanden nodig. Dan loopt het vaak via de zorgverzekeraar, in bruikleen. Zo staat het bijvoorbeeld in het hulpmiddelenreglement 2026 van zorgverzekeraar DSW: bij gebruik van beperkte of onzekere duur eerst via de verzekering, en pas als het blijvend nodig is mogelijk via de Wmo. Den Haag zegt het vergelijkbaar: wie iets korter dan zes maanden nodig heeft, leent het via de thuiszorgwinkel. Andere verzekeraars en gemeenten kunnen andere grenzen hebben.
Verschilt per gemeente. Wat als algemeen gebruikelijk geldt (en dus zelf betalen is), of er een verhuisvergoeding is, en of de Blijverslening bestaat: dat beslist elke gemeente zelf (de Blijverslening soms ook de provincie). Wat bij je buurvrouw in de volgende gemeente vergoed werd, hoeft bij jou niet zo te zijn.
Eerst vragen, dan kopen. Koop een groter hulpmiddel of laat een aanpassing pas maken als je weet wie betaalt. Bel je gemeente of zorgverzekeraar en vraag het na.
Veelgestelde vragen
Wie bel ik als eerste als thuis wonen lastiger wordt?
Dat hangt af van het probleem. Gaat het om het huis, zoals de trap, de douche of de voordeur, dan bel je het Wmo‑loket of sociaal wijkteam van je gemeente. Gaat het om zorg aan je lichaam, zoals wassen, aankleden of medicijnen, dan bel je de wijkverpleegkundige.
Heb ik een verwijzing nodig voor de wijkverpleegkundige?
Nee. Je hebt geen verwijzing van de huisarts nodig. De wijkverpleegkundige bepaalt samen met jou welke zorg nodig is. Voor wijkverpleging betaal je geen eigen risico en geen eigen bijdrage.
Wat kost hulp van de gemeente via de Wmo?
Voor de meeste Wmo-ondersteuning betaal je in 2026 hoogstens € 21,80 per maand, los van je inkomen of vermogen. Dat heet het abonnementstarief.
Hoe lang duurt het voordat de gemeente naar mijn vraag kijkt?
Na je melding moet de gemeente het onderzoek zo snel mogelijk doen, en uiterlijk binnen zes weken. Binnen zeven dagen na de melding mag je een eigen plan indienen.
Wat als het huis aanpassen te duur is?
Sommige gemeenten geven dan geen vergoeding voor de aanpassing, maar een verhuisvergoeding. Of dat in jouw gemeente zo is, verschilt per gemeente. Vraag het na bij het Wmo‑loket.
Wie wat betaalt, verschilt per gemeente en per zorgverzekeraar. Dit artikel geeft de hoofdregel; vraag het altijd na. Klopt er iets niet? Laat het ons weten.